De dood in beeld

TV-programma’s en internet zijn populaire platforms voor verhalen over sterven en dood. Waarom willen mensen deze intieme verhalen delen?
De dood wordt al eeuwenlang op verschillende manieren door mensen in beeld gebracht. Twee perspectieven komen aan bod: de oude traditie van de post-mortem fotografie en beelden van rouw en dood in de moderne media. Kunsthistoricus Guus Sluiter bespreekt de geschiedenis van de post-mortemfoto. Het fotograferen van overledenen is zo oud als de fotografie zelf. Maar waarom maken mensen foto’s van hun overleden dierbaren? Wat is de functie van post-mortemfoto’s? Welke emoties roepen deze foto’s op, en waarom willen mensen dergelijke beelden hebben? 
Daarnaast worden televisie en het internet de laatste jaren steeds vaker gebruikt als platforms voor verhalen over sterven en de dood. In een tv-programma zoals Over Mijn Lijk en in individuele YouTube-bijdragen delen stervenden en rouwenden zeer persoonlijke emoties en gedachten over ziekte, verlies en verdriet met een onbekend publiek. Cultuurhistorica Marga Altena gaat in op de publieke intimiteit van de dood, met name de beelden van rouw op televisie en het internet. Hoe worden dood en herinnering in tv-programma’s en YouTube-bijdragen verbeeld en welke betekenissen worden daaraan toegeschreven? Hoe drukken mensen hun gedachten en gevoelens uit in tv-programma’s en weblogs; waarom hebben mensen de behoefte om deze boodschappen met een onbekend publiek te delen; en wat hopen ze ermee te bereiken?
Voor het tv-programma Kijken in de Ziel maakte journalist Coen Verbraak recent twee afleveringen waarin hij in gesprek gaat met mensen die te horen hebben gekregen nog maar kort te leven te hebben. Hoe kun je als interviewer een integer tv-programa maken over dit gevoelige onderwerp? Filosoof Menno de Bree spreekt hierover met Coen Verbraak.

Guus Sluiter is kunsthistoricus en directeur van Museum Tot Zover, het museum over de dood dat gevestigd is in Amsterdam. Hij is curator van de tentoonstelling Post Mortem – foto’s vol liefde en verdriet.

Marga Altena is cultuurhistorica. Ze werkt als onderzoeker, docent en publicist. Na haar studie kunstgeschiedenis specialiseerde ze zich in de beeldvorming van sociale thema’s in oude en nieuwe media. Ze doceerde aan de Vrije Universiteit Amsterdam, de Universiteit van Amsterdam en de Radboud Universiteit. Momenteel is ze als onderzoeker verbonden aan het Institute for Gender Studies van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Coen Verbraak is een van de meest spraakmakende interviewers van Nederland. Hij werkt voor Vrij Nederland en diverse omroepen. Als journalist en programmamaker maakte hij al vele documentaires voor radio en televisie, en won daarmee diverse prijzen. Coen Verbraak studeerde van 1986-1993 geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.